Isyak dan Subuh Berat bagi Orang Munafik

SOALAN

Boleh berikan saya hadis berkenaan tanda2 munafik bagi sesiapa yg tidak solat Isyak dan subuh secara berjemaah di masjid

JAWAPAN RINGKAS

Hadis ini sahih, diriwayatkan oleh al-Bukhari dan Muslim daripada Abu Hurayrah RA. Ia memperingatkan tentang beratnya menghadiri solat Isyak dan Subuh berjemaah bagi golongan munafik. Namun, ketidakhadiran seseorang kerana uzur tidak boleh disamakan secara automatik dengan kemunafikan.

TERJEMAHAN

“Tiada solat yang lebih berat bagi orang-orang munafik daripada solat Subuh dan Isyak. Sekiranya mereka mengetahui ganjaran yang terdapat pada kedua-duanya, nescaya mereka akan mendatanginya walaupun dengan merangkak.”

Ini ialah terjemahan petikan awal hadis riwayat al-Bukhari, bukan keseluruhan matannya.

PERAWI

Abu Hurayrah RA

MAKLUMAT SUMBER DAN ULAMA

Al-Bukhari, Muslim, Ibn Hajar al-‘Asqalani dan Ibn Rajab al-Hanbali

KOMENTAR HADIS

1. Ibn Hajar al-‘Asqalani menjelaskan bahawa Isyak dan Subuh lebih berat kerana dorongan untuk meninggalkannya lebih kuat: Isyak ialah waktu berehat, manakala Subuh ialah waktu seseorang menikmati tidur. Maksud “mendatangi kedua-duanya” ialah datang ke tempat kedua-dua solat itu ditunaikan secara berjemaah, iaitu masjid. Rujukan: Fath al-Bari Sharh Sahih al-Bukhari, jilid 2, halaman 166, syarah hadis no. 657.

2. Ibn Rajab al-Hanbali menjelaskan bahawa beratnya kedua-dua solat ini merujuk kepada berat menghadirinya di masjid; sambungan hadis menunjukkan konteks tersebut. Beliau turut menegaskan bahawa al-A‘mash menyatakan secara jelas bahawa beliau mendengar hadis ini daripada Abu Salih. Rujukan: Fath al-Bari Sharh Sahih al-Bukhari oleh Ibn Rajab, jilid 4, halaman 47–48, syarah hadis no. 657.

PENJELASAN

Takhrij dan sanad
Hadis ini marfu‘ daripada Abu Hurayrah RA. Al-Bukhari meriwayatkannya dalam Sahih al-Bukhari, Kitab al-Adhan, Bab Fadl al-‘Isha’ fi al-Jama‘ah, no. 657. Sanadnya: ‘Umar ibn Hafs → Hafs ibn Ghiyath → al-A‘mash → Abu Salih → Abu Hurayrah RA → Nabi SAW. Al-A‘mash menggunakan lafaz yang jelas menunjukkan pendengaran langsung daripada Abu Salih.

Muslim turut meriwayatkannya dalam Sahih Muslim, Kitab al-Masajid wa Mawadi‘ al-Salah, Bab Fadl Salat al-Jama‘ah wa Bayan al-Tashdid fi al-Takhalluf ‘anha, no. 651 (paparan dalam talian: 651b). Oleh itu, hadis ini sahih dan muttafaq ‘alayh.

Perbezaan lafaz
Petikan Arab di atas menggunakan lafaz al-Bukhari yang menyebut Subuh kemudian Isyak. Riwayat Muslim bermula dengan lafaz:
إِنَّ أَثْقَلَ صَلَاةٍ عَلَى الْمُنَافِقِينَ صَلَاةُ الْعِشَاءِ وَصَلَاةُ الْفَجْرِ.
Maksudnya: “Sesungguhnya solat yang paling berat bagi orang-orang munafik ialah solat Isyak dan solat Subuh.” Kedua-dua riwayat membawa maksud yang sama; lafaznya tidak dicampurkan. Petikan yang dipaparkan hanya bahagian awal hadis yang berkaitan langsung dengan soalan.

Cara memahami tanda kemunafikan
Hadis ini ialah peringatan supaya menjauhi sikap malas dan meremehkan solat berjemaah, khususnya Isyak dan Subuh. Ia tidak menyatakan bahawa setiap orang yang tidak hadir secara automatik menjadi munafik akidah. Penyakit, uzur yang diiktiraf dan keadaan sebenar seseorang perlu dipertimbangkan. Oleh itu, gunakan hadis ini untuk muhasabah dan menggalakkan kehadiran berjemaah, bukan sebagai alasan melabel individu tanpa asas.